|
Excursie 4 april 2009 - De Vrijstad Vianen |
 |
De meeste mensen kennen Vianen als het beruchte filepunt in de A2, richting Utrecht of Den Bosch, scheurend over de Lekbrug waarnaast nog de oude boogbrug ligt. Maar als men afslag 11 neemt en links onder de grote weg door gaat komt men bij het oude historische, ommuurde stadje, met in het midden de brede Voorstraat, die van de Grote Kerk tot de enig overgebleven stadspoort, de Lekpoort loopt en waar zich de belangrijkste huizen bevinden. Op nr. 101, in restaurant De Vrijstad, verzamelden we ons rond de koffiemachine, dit was wel nodig aangezien het knap koud was buiten. Zo als altijd was de begroeting weer allerhartelijkst en er waren ook weer nieuwe gezichten bij. Hierna ging het gezelschap ter kerke en schaarden we ons rond de kansel van deze mooie oude kerk. In 1327 stond er al een kapel die in 1435 een zelfstandige parochiekerk werd. |
|
De kerk zoals het nu is stamt van na de brand van 1540. Hierna zijn er geen grote ingrijpende verbouwingen meer geweest. Voor ons nam een Viaanse gids plaats die ons het e.e.a. vertelden over de geschiedenis van de kerk, Vianen en de Brederodes, die een lange en woelige tijd de scepter over dit gebied zwaaiden. In een hoek stond een maquette van het verdwenen kasteel Batestein in volledige staat, dat meteen door velen bewonderd en gekiekt werd. Na de brand van 1540 werd de ruimte achter het hek van de noorder zijkapel van de nieuwe kerk ingericht als grafkapel door Reinout III van Brederode. Het grafmonument wat er nu staat, is er één van het dubbeldekkertype dat in Nederland nauwelijks voorkomt. Op de dekplaat liggen Reinout de III, overleden in 1556, en zijn vrouw Philippote van der Mark, overleden in 1536, gehuld in een doodskleed. |
 |
|
Op de onderste dekplaat ligt, op een mat van gevlochten biezen (om lijkvocht op te nemen), een lijk in verre staat van ontbinding. Dit wordt een “transi” genoemd dat “overgaan“ (doodgaan) betekend. De overkapping hoorde er niet bij maar is een toevoeging uit de 17e eeuw. |
|
 |
Achter het monument staat een altaarretabel met daarop het gezin van Reinout en Pilippote in vol ornaat rondom een, nu verdwenen, verrijzende Christus. Helaas zijn ook de hoofden van de Brederodes er in duistere tijden afgeslagen. Dit geheel werd door menigeen van nabij bewonderd en vastgelegd. Na deze bezichtiging deden we een rondje om de kerk, beginnende bij het moderne beeld van Hendrik van Brederode, ook genaamd “de Grote Geus” waarna we de ingebouwde toren en de binnenzijde van de stadsmuren bekeken. Na dit kerk gebeuren was het tijd om de maag te vullen, dus op naar het restaurant “de Vrijstad. De groentesoep van eigen makelij en de broodjes gingen er grif in. Hiervoor hadden we ruimschoots de tijd. Na de lunch liepen we door de Voorstraat naar het bakstenen stadhuis met de 15e eeuwse voorgevel van natuursteen. |
|
Deze is voorzien van diverse wapenschilden en kruiskozijnen en boven de deur de Hollandse leeuw. Door de deur betreed men de trouwzaal. Deze heeft een hoog balken plafond en de muren zijn voorzien van diverse schilderijen van de Brederodes, die vroeger deel uitmaakte van de verzameling van het kasteel Batestein. Waaronder, voorzover bekend het oudste Nederlandse ruiterportret van omstreeks 1550, voorstellende Reinoud III van Brederode te paard. |
|
|
Aan het hoofd einde van de zaal hangt een schilderij voorstellende de thuiskomst te Vianen van Johan Wolfert van Brederode en zijn echtgenote Anna Johanna van Nassau-Siegen na het sluiten van hun huwelijk op 19 juni 1619 te Mulheim in Duitsland. Prins Maurits van Nassau had voor deze gelegenheid het statenjacht ter beschikking gesteld. Op de achtergrond ziet men Vianen en vooral de toren St. Pol van Kasteel Batestein. Door de gids werd het e.e.a. uitgelegd over de schilderijen en het stadhuis. Via een bakstenen wenteltrap kwamen we in de raadzaal waar ook weer historische schilderijen hangen. Door de glas in lood ramen kan men de Voorstraat van de kerk tot de Lekpoort zien. |
 |
|
Na deze bezichtiging werden we in twee groepen verdeeld, om de stad verder te gaan verkennen. Onze groep ging richting de Lekpoort en daar doorheen, konden we de muurhuizen en verdere omwalling aan de noordkant van de stad bewonderen. Hierna de poort weer door en rechtsaf naar de plaats van het in 1828/29 gesloopte kasteel. Rechts van de voormalige ingang staat een betonnen watertoren. Deze is gebouwd in 1909 en is het eerste gewapend betonnen gebouw van deze omvang van Nederland. |
|
 |
Daarnaast heeft tot 1771 de toren St. Pol gestaan. Aan de linkerzijde van de vroegere stadsingang staat op een weiland een infobord met daarachter een grasheuvel. Deze bevat een basis van een grote toren van een begin fase van het kasteel, later is het als een rondeel gebruikt, maar de dikte van het fundament geeft aan dat het een belangrijkere functie heeft gehad. De bedoeling is om het t.z.t. weer zichtbaar te maken, om weer iets tastbaars van het kasteel te hebben. Een steenworp verder op het voormalige Hofplein staat nog een pomp uit 1648 met daarop o.a. twee vrouw figuren die Fy en Jana voorstellen, die hun naam aan Vianen hebben gegeven. Weer iets verder komen we bij de 17e eeuwse Bosch- of Hofpoort met de brug over de gracht. Buitengaans kan men de omtrekken van de kasteeltuinen nog waarnemen en de westelijke stadsmuren. |
|
Na hier weer wat te hebben vastgelegd, liepen we over het kasteelterrein terug en bereikten we via de achterweg, waar de koetshuizen en schuren van de huizen aan de Voorstraat staan, de katholieke kerk. Na deze gepasseerd te zijn kwamen we bij de enige nog aanwezige stadsboerderij. Hierachter was vroeger de stadsmolen, nu staat er een buitenplaats van recente datum, deze is gebouwd met diverse historische elementen zowel aan de binnenzijde als de buitenzijde. |
|
|
Door een poortje lopende, konden we de nabije buitenzijde van de zuidelijke stadsmuur bewonderen. Hierna wandelde we weer naar de Grote Kerk en na enige tijd wachten op de andere groep, die door tijdgebrek niet op de kasteelplaats was geweest, konden we ter kerke voor de borrel. Ook de zoutjes en de borrelnootjes vonden gretig aftrek. Directeur Elizabeth startte haar Power-Point lezing over Yolande de Lalaing, echtgenote van Reinout III van Brederode, aan de hand van het getijdenboek, dat zich in Engeland in een universiteitbibliotheek bevind. Het boek is prachtig geïllustreerd met miniaturen in diverse kleuren en goud en verteld veel over de genoemde Brederodes. Het was erg indrukwekkend. |
 |
|
Na deze lezing zat de dag er weer op. Enkelen liepen nog langs de zuidelijke stadsmuur en zagen bij de zuid-oosthoek een monumentale beeldengroep dat in gebruik was als zonnewijzer. |
|
|
|
Dit monument is het enige tastbare van het voormalige kasteeltje Ameliastein, dat in het Viaanse bos heeft gestaan. Omstreeks 1560 liet Hendrik van Brederode dit buitenverblijf bouwen voor zijn vrouw Amelia gravin van Nieuwenaar. Rond 1830 is ook dit kasteeltje afgebroken. Op de plaats ervan is nu een speelkasteel gebouwd en zijn de tuinen aangegeven, het terrein is omgracht en er is een infobord geplaatst, de plaats bereikt men via een ophaalbrug. Ook zochten enkelen de straat ’t Wed op, waar een voorganger van Batestein heeft gestaan met 2 voorburchten. Dit kasteel, Op de Bol genaamd, is in de straat en de tuin in het plaveisel aangegeven. Deze was in 1271 in een acte vermeld. Hans Brandhorst |
