Het heeft wat gekost, ruim tachtig miljoen om precies te zijn, maar dan heb je ook wat.

Bijna vier jaar was het Paleis op de Dam het domein van bouwkundigen, werklui, specialisten, kunstenaars en schoonmakers. Het gerenoveerde interieur van het Koninklijk Paleis op de Dam telt nu 86 badkamers en op de stoelen zit stof doorweven met 14 karaat gouddraad. In de 'warme keuken' hangt een afzuigkap van ruwweg vier bij vijf meter, boekenkasten moeten met een hoogwerker worden gemonteerd en de talrijke kroonluchters, die lang op zolder lagen te verstoffen maar nu in oude glorie zijn hersteld, lopen in gewicht op tot 710 kilo.

Het paleis oogt grootser en vorstelijker dan ooit. Koningin Beatrix kan tevreden zijn als ze haar Amsterdamse uitvalsbasis officieel heropent. In de Vroedschapskamer zal ze wel even opkijken: achter het bureau waar haar moeder en grootmoeder de akte van abdicatie tekenden, staat ook voor haar de stoel al klaar. Ze kan zó aanschuiven.

Het paleis op de Dam werd in 1665 gebouwd als stadhuis ter vervanging van het oude stadhuis welk in 1652 afbrandde.

Toch is niet iedereen gelukkig met het paleis. In de hoofdstad is nu weer geduvel over het plan van de Rijksgebouwendienst om ook de gevel à raison van weer tientallen miljoenen een frisse uitstraling te geven. Ook is er ergernis over de nutteloosheid van een meestentijds leegstaande kolos. Uitgerekend de doorgaans zo oranjegezinde VVD stelde voor het gebouw een andere bestemming te geven.

Hare Majesteit heeft het wettelijk gebruiksrecht, ze hoeft zich geen zorgen te maken. Het is gerommel in de marge, maar toch. Het is een schaduw op het feestje van de opening. Maar dat hoort erbij. Tussen Amsterdam en de Oranjes wringt het wel vaker, behalve als het er op aankomt, zoals tijdens de laatste dodenherdenking net na die dramatische Koninginnedag, toen Beatrix een spontane hulde kreeg.

Wat bijdraagt aan de frictie is de geschiedenis van het paleis. Het 'achtste wereldwonder' zoals het in de 17de eeuw wel heette, werd gebouwd als stadhuis.

 De Koningin krijgt uitleg in de gerestaureerde Troonzaal

Het was van en voor de burgers van het rijke, machtige Amsterdam. In heel Europa was geen groter bestuursonderkomen te vinden. Later, in de 19de eeuw, kwam er kritiek op het massieve gebouw. Schrijver Conrad Busken Huet sprak over 'die zwaarmoedige dobbelsteen met de vele ogen'. Ván de burgers was het toen nog steeds, maar voor de burgers niet meer. Dat stak - en dat steekt veel Amsterdammers tot op de dag van vandaag. Hun stadhuis was paleis geworden.

In de Franse tijd eigende koning Lodewijk Napoleon, broer van de Franse keizer, zich het gebouw toe. Hij was ook degene die aan de Damzijde een balkon liet aanbrengen, hetzelfde balkon dat op koninklijke hoogtijdagen nog steeds dé zwaaiplek van Nederland is. Hier presenteerde Wilhelmina na haar abdicatie koningin Juliana, hier presenteerde Juliana op haar beurt Beatrix, hier kuste de net getrouwde Máxima haar kroonprins.

Aankomst Koning Lodewijk Napoleon op 20 april 1808 op de Dam, waarbij het zojuist omgedoopte stadhuis tot paleis nog geen balkon heeft.

Tot in 2005 de grootscheepse renovatie begon, had het paleis vooral een representatieve functie. Er werden prijzen uitgereikt, ontvangsten gegeven en bezoekende koningen en presidenten werden er onthaald op staatsbanketten. De meesten overnachtten er ook, behalve de Franse president Jacques Chirac die tijdens zijn staatsbezoek in 2000 voor zijn comfort liever in een Frans hotel op de Wallen verbleef.

Inderdaad waren de verblijven verouderd. Er stonden straalkacheltjes in de badkamers, er lag asbest onder de vloeren en er was nog net geen uitbraak van legionella. Lakeien lagen met zijn vijven op één kamer, de hele personeelsverdieping moest het doen met een paar douches.

Dat is nu helemaal anders. Niemand hoeft nog met handdoek en zeep over de gang.
 

Het voormalige stadhuis van Amsterdam is een van de drie paleizen die door de staat ter beschikking zijn gesteld aan Beatrix. Zij gebruikt ook Paleis Noordeinde en Paleis Huis ten Bosch in Den Haag. Nu is het paleis op de Dam ook weer geopend voor het publiek. Alleen bij officiële gelegenheden is het monumentale gebouw gesloten.