Huis Develstein te Zwijndrecht

Kasteel Develstein te Zwijndrecht

Het kasteel Develstein, gelegen in de voormalige gemeente Groote Lindt werd kort na de bedijking van de Zwijndrechtse Waard, in 1332 door Willem van Duvenvoorde heer van Oosterhout en Dongen en kamerling van graaf Willem III van Henegouwen, van wie hij de grond in leen kreeg, gebouwd. De grond waarop het kasteel gebouwd werd droeg de naam van Lievershille. Deze heuvel was opgeworpen om bij hoge vloeden een toevlucht te zoeken, zowel voor de boeren als voor het vee. Toen de waard bedijkt was, verloor de heuvel zijn functie en werd gedeeltelijk door Van Duvenvoorde afgegraven. Op het andere gedeelte werd het kasteel gebouwd.
14e eeuwse toestand volgens Jacob van Oudenhoven in 1654	Het schijnt een fors kasteel geweest te zijn, met dikke muren en vier ronde torens. Deze veronderstelling berust op de omschrijving die Jacob van Oudenhoven geeft in zijn "Beschrijving van Suyt Hollant" uit 1654, n.a.v, de fundamenten. Willem III, graaf van Henegouwen, Holland en Zeeland, die veel voor zijn land heeft gedaan, stierf in 1337. Hij werd opgevolgd door zijn zoon Willem IV, een ridder, die in 1345 bij Warns (bij Stavoren) in de strijd tegen de Friezen sneuvelde. Zijn zuster Margaretha van Henegouwen was getrouwd met Lodewijk van Beieren, keizer van Duitsland. Hierdoor werden de graafschappen Henegouwen, Holland en Zeeland tot ongenoegen van de tot deze graafschappen behorende adel en steden bij Beieren ingelijfd. In 1346 werd de 13-jarige zoon van Margaretha, Willem V, over deze graafschappen aangesteld. Toen Margaretha het bestuur van haar zoon weer wilde overnemen, braken de Hoekse en Kabeljauwse twisten uit. Deze strijd ging dus tussen graaf Willem V en zijn moeder.
Willem Van Duvenvoorde had de zijde van Margaretha gekozen, na de overwinning van graaf Willem V, moest Van Duvenvoorde het land verlaten en werden zijn bezittingen, waaronder kasteel Develstein, verbeurd verklaard en aan Ricoud van Brakel, schepen van Dordrecht, gegeven. Een jaar na de dood van, Van Duvenvoorde in 1353, hebben Willem V en Margaretha zich verzoend. Toen Willem van Brakel (een nazaat van Ricoud) in 1490 overleed, werd Develstein door aankoop eigendom van Johan Duyck, Heer van Wieldrecht. In 1497 overleed hij. Erfgename was zijn jongste zuster Margaretha, getrouwd met Hendrik Van Diemen. Het geslacht Van Diemen is tot het begin van de tachtigjarige oorlog eigenaar van Develsteyn geweest. In1570 zijn de bewoners naar Dordrecht uitgeweken. In april 1572 is het kasteel door de Spanjaarden in brand gestoken. Over de motieven die tot deze daad geleid hebben, zijn de historici het niet helemaal eens, maar wel kan worden aangenomen dat de gebeurtenissen: Inneming van Den Briel, verwoesting van kasteel Develstein en klooster Eemsteyn, die kort op elkaar volgden niet los van elkaar kunnen worden gezien. Develstein, inmiddels een ruïne (alleen de toren stond nog overeind) was nog eigendom van Willem van Diemen. Na zijn overlijden in 1593 hebben zijn kinderen het verkocht aan Willem van Beveren, Heer van Strevelshoek en burgemeester van Dordrecht. Die liet het herstellen en maakte er een van landhuis van. Hij overleed op 16 juni 1631 en liet zijn bezittingen na aan zijn zoon Cornelis, die een behoorlijke staat van dienst bezat, namelijk rentmeester-generaal van Zuid-Holland, 10 maal burgemeester van Dordrecht, Buitengewoon gezant in Denemarken, Noorwegen, Engeland en Hamburg, gecommitteerde van de Raad van Staten van Holland, lid der vergadering van hun Hoogmogende en curator van de Leidsche Hogeschool (als opvolger van Jacob Cats). In Frankrijk is hij door koning Lodewijk de dertiende in de adelstand verheven.

Afbeelding: R. Roghman

Cornelis herstelde het zuiderpaviljoen, plaatste op de daken ijzeren vaantjes met de wapens van de bouwheren en omringde het gedeeltelijk met een muur, waarbij hij een torentje liet plaatsen. Het gebied breidde hij uit door de helft van de Develpolder aan te kopen. Hij overleed op 17 augustus 1663. Zijn zoon Johan, een krijgsman werd eigenaar van het kasteeltje, maar bewoonde het niet. Het kasteel werd wel bewoond door zijn broer Willem die gehuwd was met Cornelia Schaap.

Ook Willem hield de familienaam hoog. Hij was namelijk rentmeester-generaal, burgemeester van Dordrecht, lid van Admiraliteit van Zeeland en Vergadering Ian hun Hoogmogenden. In 1651 werd hij buitengewoon gezant in Engeland en in 1672 zou hij in die hoedanigheid naar Spanje gaan. Bij zijn vertrek op 31 mei 1672 overleed hij echter. Zijn dochter Christina, gehuwd met Johan Reepmaker, werd nieuwe eigenaresse van Develstein. In 1678 heeft zij het kasteel verlaten en is in Dordrecht gaan wonen.

De jongste van haar zes kinderen, Justina Christina trouwde op 9 mei 1680 met Jan van Broeckhuysen, een krijgsman die na vele veldtochten op 3 augustus 1692 aanwezig was bij de nederlaag die stadhouder Willem III leed tegen de Fransen, o.l.v. maarschalk de Luxembourg, bij het plaatsje Steenkerken in Belgie. Na de dood van haar moeder in 1711 werd Justina, inmiddels weduwe, eigenaresse van Develsteyn.

Haar zoon Adam van Broeckhuysen was ook een krijgsman, in 1715 luitenant, in 1730 luitenant-kolonel en kapitein van de garde ter voet. Hij nam deel aan de oorlogen tegen Frankrijk van 1700 tot 1748, was aanwezig bij de veldslagen van Ramilles en Malplaquet en hij was tevens letterkundige. Hij heeft een groot aantal geschiedkundige werken op zijn naam staan, waaronder "Beschrijving van het slot Devilstein". Hij stierf in 1748 en liet Develsteyn na aan zijn eenogige zuster Godelive, die gehuwd was met Willem Snellen. Deze hebben het slot sporadisch bewoond.

Hun dochter Johanna Maria Elisabeth (geboren 14 oktober 1726) trad pas op meer dan 70-jarige leeftijd in het huwelijk met de 26-jarige Alexander Augustinus Florentius, graaf van Dam, een Vlaamse edelman die door dit huwelijk er rijker op was geworden. Lang heeft hij er niet van mogen genieten, want hij is al op jonge leeftijd te Breda gestorven. Hij is ook maar zelden op Develstein geweest.

Johanna Snellen, gravin van Dam woonde er ook niet meer. Haar domicilie was het slotje Lindenberg bij Oosterhout. Na haar dood in 1816 werd haar neef Cornelis Tobias Snellen, koopman te Rotterdam de nieuwe eigenaar. Hij liet het tot bouwval geworden kasteeltje in 1824 slopen. In 1867 heeft hij de grond verkocht aan Hendrik Moerkerken, bouwmeester te Groote Lindt.

Herontwikkeling van het kasteeleiland

De werkgroep 'reconstructie kasteel Develstein' heeft in oktober 2005 een proefsleuf gegraven op het eilandje van het kasteel. Bij deze opgraving heeft men naast scherven ook restanten van het kasteel aangetroffen.

In 2007 heeft de werkgroep van het project Develstein mee gedaan aan een prijsvraag, georganiseerd door de provincie Zuid-Holland. De werkgroep werd met enkele andere inzendingen genomineerd en won een gratis schetsontwerp, voor herrinrichting van het eiland, ter waarde van 10.000 euro. In samenwerking met de opstellers van het schetsontwerp is later het definitieve ontwerp gemaakt.

Het kasteel en het Develeiland hebben van oudsher altijd bij elkaar gehoord. Het Develeiland is eeuwenlang akker- en tuinland geweest, totdat het begin jaren zestig werd ingericht als stadspark.

Het park is lang zwaar verwaarloosd geweest, in opdracht van de gemeente Zwijndrecht is een Masterplan voor het herstel van het park opgesteld. Omdat kasteel en eiland altijd met elkaar verbonden waren heeft de gemeente Zwijndrecht besloten om de uitvoering van de werkzaamheden op het terrein van het voormalige kasteel aan het project voor het Develpark toe te voegen.

Op het eiland zal met groen en andere materialen de verschillende versies van het kasteel tegelijkertijd te zien zijn, elke versie is op zichzelf weer een fragment. De positie van de beschouwer t.o.v. het eiland bepaalt welk fragment leesbaar is en herkend wordt. Het ontwerp voegt de verschillende tijdlagen en interpretaties samen tot één collage. De gelaagdheid van de geschiedenis komt in het terrein tot uiting:

Bekijk hier het definitieve ontwerp

Het oudste (motte)kasteel in de cirkelvorm, welke doorloopt tot tegen de gevelwanden van de school, hierdoor wordt zichtbaar dat het gedeeltelijk onder de school heeft gelegen.
Het podium symboliseert de kasteeltoren uit de 14e eeuw. Het kan worden gebruikt als zitplek en kan dienst doen bij voorstellingen en manifestaties.
In de achttiende eeuw is de plattegrond van het kasteel nauwgezet opgemeten. Deze wordt als aparte laag zo nauwkeurig mogelijk zichtbaar gemaakt met behulp van stalen strips. Hierdoor komt ook de vorm van het torentje goed tot uiting. Het wordt als opgaand element de blikvanger voor het project. De plattegrond wordt permanent op sfeervolle wijze verlicht.
De bestaande dammen worden verwijderd en vervangen door één brug aan de zijde van de hoofdingang van het Develsteincollege. Dit is ook de plek waar de 18e eeuwse brug heeft gelegen. Dit najaar zal men met de aanleg beginnen.