Inleiding

Verspreid over de oude graafschappen Holland en Zeeland lagen in de middeleeuwen talrijke kastelen. Waren de op strategische punten gelegen kastelen in de eerste plaats bedoeld om het omringende gebied te verdedigen, daarnaast werd het gebied van hieruit bestuurd en geëxploiteerd.

Den Burgh/Rijswijk 15 e eeuw

Naarmate de middeleeuwen verstreken, veranderde het karakter van het kasteel. Ruzies tussen naburige heren, of erger nog, conflicten tussen adellijke facties ( b.v. de Hoekse en Kabeljauwse Twisten) konden krijgsgeweld met zich meebrengen, waartegen men zich moest beschermen. Van groot belang was het dus een goed verdedigbaar huis te hebben.

In de vijftiende eeuw evenwel worden de graafschappen Holland en Zeeland opgenomen in het Bourgondische rijk waardoor grensconflicten grotendeels wegvielen.

Het gecentraliseerde bestuur zorgde ervoor dat conflicten tussen adel onderling minder vaak voorkwamen. Dit had als gevolg dat kastelen niet langer uitsluitend op het weren van krijgsgeweld hoefden te worden gebouwd. Wooncomfort werd daarom steeds belangrijker. Ook de ontwikkeling van vuurgeschut heeft waarschijnlijk bijgedragen aan deze ontwikkeling.

Dit had als gevolg dat kastelen niet langer uitsluitend op het weren van krijgsgeweld hoefden te worden gebouwd. Wooncomfort werd daarom steeds belangrijker. Ook de ontwikkeling van vuurgeschut heeft waarschijnlijk bijgedragen aan deze ontwikkeling.

Na vertrek van de adellijke bezitter kwamen veel heerlijkheden in handen van regenten en rijke burgers.

Het hebben van grondbezit was ook voor de niet adellijke elite een belangrijk medium om de plaats in de maatschappij te etaleren.

Vooral in de zeventiende eeuw werden daarom vele buitenplaatsen gesticht, meestal op basis van een boerenbedrijf, zodat het aangename met het nuttige werd verenigd. Op hun heerlijkheden en landgoederen speelden regenten en rijke burgers landheer, waarbij de buitenplaats, bestaande uit een voornaam landhuis te midden van een fraaie parkaanleg de kern van het geheel vormde.

Kastelen en de resten daarvan zijn daarom niet alleen architectonische monumenten, maar ook interessante getuigen van de middeleeuwse maatschappij.

Kastelen en buitenplaatsen zijn in het verleden door krijgsgeweld en andere calamiteiten maar ook door veranderende smaak en opvattingen ten aanzien van het buiten wonen vaak zwaar beschadigd. Niettemin is van dit erfgoed in Zeeland en de drukke provincies Noord- en Zuid-Holland meer overgebleven dan men op het eerste gezicht zou verwachten.

Op talrijke plaatsen vormt hoog opgaande geboomte van kasteel- en buitenplaats terreinen groene oases in het landschap, soms zelfs midden in de bebouwde kom, en sieren fraaie landhuizen en interessante bijgebouwen de omgeving.

Den Burgh/Rijswijk 17 e eeuw

Ondanks de huidige monumentenwetgeving worden vele locaties tot op de dag van vandaag in hun bestaan bedreigd. De oorspronkelijke functie van kastelen en buitenplaatsen is komen te vervallen. De kastelen hebben geen krijgsgeweld meer te doorstaan en kastelen en buitenplaatsen zijn in onze tijd te duur in onderhoud en te groot om te kunnen worden bewoond. Nieuwe functies zijn vaak moeilijk te vinden en verval door achterstallig onderhoud en leegstand is helaas veelal het gevolg. Hoge grondprijzen leiden tot versnippering van het terrein.

De “Kastelenstichting Holland en Zeeland” ...

... ijvert voor de instandhouding van de in de provincies Noord-Holland, Zuid-Holland en Zeeland aanwezige kastelen of

overblijfselen daarvan en historische buitenplaatsen met de daarbij behorende inventaris en omgeving.

... bevordert dat kastelen en historische buitenplaatsen een passende bescherming en / of bestemming behouden of

verkrijgen.

... zet zich in voor de bescherming van het bodemarchief van voormalige kasteel- en buitenplaatsterreinen.

... verleent zo mogelijk bemiddeling en geeft desgevraagd voorlichting bij het aanvragen van subsidies ten behoeve van

bestudering, instandhouding en restauratie van kastelen en buitenplaatsen.

... verstrekt informatie met betrekking tot kastelen en buitenplaatsen aan belang-

hebbenden.

... verzamelt gegevens over hetgeen er voor kastelen en buitenplaatsen wordt

gedaan.

... organiseert excursies, cursussen, studiedagen en tentoonstellingen.

... gebruikt alle wettige middelen die het bereiken van haar doel kunnen bevorderen.

... wekt belangstelling voor kastelen en buitenplaatsen en bevordert de studie van

hun geschiedenis.

Burchteiland Den Burch/Rijswijk

... verwerft zonodig het eigendom van kastelen en buitenplaatsen en neemt het beheer en onderhoud daarvan op zich,

    zoals bij de Ruïne van Brederode en de Ruïne van Teylingen.

... zet zich in voor het verkrijgen van middelen ter realisering van haar doelstellingen, eventueel in samenwerking met
    derden.
... geeft studieresultaten en monografieën betreffende kastelen en buitenplaatsen uit'...


...of ondersteunt de uitgave daarvan.


De Kastelenstichting Holland en Zeeland wil zich

inspannen voor het behoud van dit erfgoed.

Medewerkers K.S.H.Z.

Mevr. E.M. Timmers-van Klink - Voorzitter

Mevr. L.E Nomen - van Rijn - Secretaris ad interim

Dhr. A.C. Nomen - Penningmeester

Dhr. drs. E. Bult - Algemeen bestuurslid

Dhr. mr. R.M. Deuling - Algemeen bestuurslid

Dhr. drs. R.H.M. van Immerseel - Algemeen bestuurslid

Mevr. ing. A.E. van Veen - Algemeen bestuurslid

Mevr. dr. E. den Hartog - Directeur
Dhr. G. Rutgrink - Beheerder Ruïne van Teylingen

Dhr. G Brouwer en mw. A Dijkstra, - Beheerders Ruïne van Brederode

Mevr. drs. B. Rink - Ensink & Dr. E. den Hartog - Excursiecommissie

Dhr. J.H.A.M. van der Kooij - Webmaster

Foto's: Ontwikkeling van Den Burgh in Rijswijk van burcht tot buitenplaats.